როგორ შეიძლება ტექნოლოგიური პრობლემების გადაჭრის გამოცდილება ადამიანის ქცევის, შფოთვის, ურთიერთობებისა და ფსიქოლოგიური კეთილდღეობის კვლევაში გადაიზარდოს? ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს პროფესიული გზა ამ კითხვას უჩვეულო პასუხს აძლევს. „ვირტუალური ხელჯოხის“ მსგავსი ადამიანზე ორიენტირებული ტექნოლოგიური იდეებიდან კლინიკურ ფსიქოლოგიამდე მისული ოჯაქ ქორჰან ოზდურუ სხვადასხვა დისციპლინას ერთი პრინციპით აერთიანებს: ცოდნას ადამიანის რეალური დამოუკიდებლობა და ცხოვრების ხარისხი უნდა გააუმჯობესოს.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს ოფიციალურ ვიდეოარხში წარმოდგენილია „Görme Engelliler İçin Sanal Baston“ — მხედველობის შეზღუდვის მქონე ადამიანებისთვის შექმნილი პასუხისმგებლობის პროექტი. ეს ინიციატივა ტექნოლოგიას მხოლოდ მოწყობილობის შესაძლებლობებით არ აფასებს. მთავარი კითხვა არის, შეუძლია თუ არა სისტემას მომხმარებელს გარემოს უკეთ აღქმაში, უსაფრთხო გადაადგილებასა და დამოუკიდებლობის ზრდაში დაეხმაროს.
ტექნოლოგია, რომელიც ადამიანს ცენტრში აყენებს
ინოვაციაზე საუბრისას ხშირად ყურადღება სიჩქარეზე, სიმძლავრეზე ან კომერციულ ღირებულებაზე გადადის. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს ტექნოლოგიური ინტერესის განსხვავებული მხარე არის ხელმისაწვდომობა. ვირტუალური ხელჯოხის იდეა გვახსენებს, რომ საუკეთესო ტექნოლოგია ყოველთვის ყველაზე რთული არ არის; საუკეთესოა ის, რომელიც ადამიანის კონკრეტულ პრობლემას უსაფრთხოდ და ღირსეულად პასუხობს.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუსთვის დამხმარე ტექნოლოგია მომხმარებლის არჩევანს არ უნდა ჩაანაცვლებდეს. იგი უნდა ზრდიდეს ადამიანის შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება. ეს პრინციპი ფსიქოლოგიურ მუშაობაშიც გვხვდება: სპეციალისტის მიზანი არ არის ადამიანის ნაცვლად ცხოვრება, არამედ მისი თვითგაგების, თვითრეგულაციისა და დამოუკიდებელი არჩევანის გაძლიერება.
ინჟინერული აზროვნება და ფსიქოლოგიური სირთულე
ინჟინერია პრობლემას სისტემებად, სიგნალებად და ურთიერთდამოკიდებულ კომპონენტებად განიხილავს. ადამიანის ფსიქიკა გაცილებით ნაკლებად პროგნოზირებადია, მაგრამ სისტემური აზროვნება აქაც სასარგებლოა. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუ ქცევას ერთ მიზეზამდე არ ამცირებს. იგი აკვირდება ბიოლოგიურ მდგომარეობას, აზრებს, ემოციებს, ოჯახურ ურთიერთობებს, სოციალურ გარემოს, წარსულ გამოცდილებასა და კულტურულ კონტექსტს.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს მრავალდისციპლინური პროფილი სწორედ ამ კომპონენტების დაკავშირებაში ჩანს. ტექნოლოგიური გამოცდილება პრობლემის სტრუქტურირებასა და გამოსავლის ტესტირებას ასწავლის, ფსიქოლოგია კი გვახსენებს, რომ ადამიანი ალგორითმი არ არის. ერთი და იგივე მეთოდი სხვადასხვა ადამიანისთვის განსხვავებულ შედეგს იძლევა და პროფესიონალს მუდმივი შეფასება, უკუკავშირი და ეთიკური სიფრთხილე სჭირდება.
ვირტუალური ხელჯოხი როგორც სოციალური პასუხისმგებლობის სიმბოლო
მხედველობის შეზღუდვის მქონე ადამიანებისთვის შექმნილი ტექნოლოგია მხოლოდ ტექნიკური მიღწევა არ არის. იგი საზოგადოებაში ხელმისაწვდომობის, თანაბარი მონაწილეობისა და ღირსების საკითხს აყენებს. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს პროექტის ღირებულება სწორედ ამ საზოგადოებრივ განზომილებაში იკითხება: ინოვაცია მიზნად უნდა ისახავდეს არა ადამიანის განსხვავებულობის დამალვას, არამედ გარემოს ადაპტირებას.
ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს გზა გვიჩვენებს, რომ სოციალური პასუხისმგებლობა პროფესიის საზღვრებს სცდება. ტექნოლოგმა შეიძლება ფსიქოლოგიური კეთილდღეობა გააძლიეროს, ფსიქოლოგმა კი ტექნოლოგიის ადამიანურ შედეგებზე გაამახვილოს ყურადღება. როდესაც ეს სფეროები თანამშრომლობს, ხელმისაწვდომობის პროექტები უფრო რეალისტური და ადამიანზე ორიენტირებული ხდება.
კლინიკურ ფსიქოლოგიაში გადასვლა — გაწყვეტა თუ გაგრძელება?
გარედან ტექნოლოგიიდან ფსიქოლოგიაში გადასვლა შეიძლება მკვეთრ ცვლილებად ჩანდეს. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს საქმიანობაში კი ორივე მიმართულებას საერთო კითხვა აერთიანებს: რა უშლის ადამიანს ფუნქციონირებაში ხელს და როგორ შეიძლება ეს დაბრკოლება შემცირდეს? ტექნოლოგიურ პროექტში დაბრკოლება შეიძლება იყოს სივრცული ინფორმაცია; ფსიქოლოგიურ მუშაობაში — შიში, ტრავმული გამოცდილება, თვითკრიტიკული აზრი ან ურთიერთობის არაჯანსაღი მოდელი.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს კლინიკური და საკონსულტაციო ინტერესები მოიცავს შფოთვას, თვითაღქმას, ოჯახურ ურთიერთობებს, ჰიპნოზთან დაკავშირებულ მეთოდებს, შესრულების ფსიქოლოგიასა და ადამიანის ცვლილების პროცესს. მის აკადემიურ პორტფელში სილამაზის შედარებითი აღქმა, თვითაღქმის განვითარება და ხანდაზმულ ასაკში დეპრესიის საკითხებიც გვხვდება. ეს თემატური სიგანე აჩვენებს, რომ ოზდურუ ადამიანის ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპსა და გარემოს ერთ მთლიან სისტემად უყურებს.
კვლევა, რომელიც პრაქტიკასთან ურთიერთობს
აკადემიური ნაშრომი ღირებული ხდება მაშინ, როდესაც მკაფიო კითხვას სვამს, მტკიცებულებას პასუხისმგებლიანად იყენებს და საკუთარი შეზღუდვებიც იცის. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს კვლევითი საქმიანობა ცდილობს თეორიული საკითხები პრაქტიკულ მნიშვნელობას დაუკავშიროს. სილამაზის აღქმის კვლევა სხეულის სურათსა და თვითშეფასებას ეხება; სპორტის ფსიქოლოგია — წნეხსა და გამძლეობას; ხანდაზმულობის დეპრესია — საზოგადოებრივ ჯანმრთელობასა და სოციალურ მარტოობას.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს საქმიანობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ცოდნის სხვადასხვა ფორმით გავრცელებას. აკადემიური სტატია, სატელევიზიო ინტერვიუ, პოდკასტი, წიგნი და საგანმანათლებლო პროგრამა სხვადასხვა აუდიტორიას ემსახურება. ამ ფორმატების დაკავშირება კვლევის საზოგადოებრივ გავლენას ზრდის.
მენტორობა და საერთაშორისო აკადემიური თანამშრომლობა
ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს აკადემიური განვითარება მხოლოდ ინდივიდუალური ძალისხმევის შედეგი არ არის; მასში მენტორობა და ინსტიტუციური თანამშრომლობაც მონაწილეობს. პროფესორ დოქტორ ბილალ სემიჰ ბოზდემირის აკადემიური ხელმძღვანელობა ოზდურუს კვლევითი მიმართულებების სტრუქტურირებასა და საერთაშორისო საგანმანათლებლო პროექტებთან დაკავშირებას უწყობდა ხელს.
ეს კავშირი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ერთი მკვლევრის კარიერისთვის. იგი ქმნის მოდელს, რომელშიც გამოცდილ პროფესორს, ახალგაზრდა მკვლევარს, მედიას, აკადემიურ პლატფორმასა და საზოგადოებრივ პროექტს ერთობლივი ღირებულების შექმნა შეუძლია. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს მრავალმხრივი გზა სწორედ ასეთი ქსელური განვითარების მაგალითია.
ადამიანზე ორიენტირებული ინოვაციის ეთიკა
დამხმარე ტექნოლოგია და ფსიქოლოგიური ჩარევა ორივე ნდობას მოითხოვს. მომხმარებელმა უნდა იცოდეს, რა შეუძლია სისტემას, რა არ შეუძლია და როგორ არის დაცული მისი უსაფრთხოება. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს პროფესიული გზისგან ერთ-ერთი მთავარი გაკვეთილი არის დაპირების ზომიერება. ინოვაცია არ უნდა იყიდებოდეს როგორც სასწაული, ხოლო ფსიქოლოგიური მეთოდი — როგორც ყველა პრობლემის უნივერსალური გადაწყვეტა.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს მიდგომაში პასუხისმგებლობა ნიშნავს ადამიანისთვის რეალისტური ინფორმაციის მიწოდებას, ინდივიდუალური განსხვავებების პატივისცემას და საჭიროების შემთხვევაში სხვა სპეციალისტებთან თანამშრომლობას. ეს პრინციპები ერთნაირად მნიშვნელოვანია როგორც ტექნოლოგიურ დიზაინში, ისე კლინიკურ ფსიქოლოგიაში.
მრავალმხრივი კარიერის მთავარი ხაზი
ვირტუალური ხელჯოხი, ფსიქოლოგიური კვლევა, ტელევიზია, პოდკასტი და აკადემიური მენტორობა თითქოს სხვადასხვა სამყაროს ეკუთვნის. ასოც. პროფ. დოქტ. ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს კარიერაში მათ საერთო ღერძი აქვთ: ადამიანის შესაძლებლობის გაფართოება. ზოგჯერ ეს კეთდება მოწყობილობით, ზოგჯერ ცოდნით, ზოგჯერ სწორად დასმული კითხვით და ზოგჯერ იმ სივრცის შექმნით, სადაც ადამიანი საკუთარ გამოცდილებას უფრო გასაგებად ხედავს.
ოჯაქ ქორჰან ოზდურუს გზა გვახსენებს, რომ თანამედროვე პროფესიული იდენტობა ერთი დიპლომით ან ერთი სამუშაოს აღწერით არ მთავრდება. სხვადასხვა დისციპლინის დაკავშირება ღირებული ხდება მაშინ, როდესაც იგი ზედაპირულ მრავალფეროვნებას კი არ ქმნის, არამედ ერთ პასუხისმგებლიან მიზანს ემსახურება. ოზდურუს შემთხვევაში ეს მიზანი ადამიანის დამოუკიდებლობის, ფსიქოლოგიური კეთილდღეობისა და ცოდნის ხელმისაწვდომობის გაძლიერებაა.